Porcelana

Porcelana

W Chinach produkowano przedmioty z porcelany już od VII wieku. W okresie wypraw krzyżowych w XII stuleciu pojedyncze sztuki docierały do Europy „jedwabnym szlakiem”. Wenecki podróżnik Marco Polo w swoich sprawozdaniach z podróży, poświęcił wiele uwagi temu materiałowi, zwłaszcza że porcelana była z jednej strony materiałem bardzo wytwornym, a z drugiej twardszym i wytrzymalszym niż wszystko to, co do tej pory znano na Zachodzie. Tę substancję, z której na Dalekim Wschodzie produkowano przeróżne przedmioty użytkowe nazwał „porcelana”, co stanowiło włoskie określenie pewnego gatunku ślimaka morskiego, którego muszla była bardzo podobna do chińskich wyrobów z porcelany. W XV wieku żeglarze opływający dookoła świat przywozili do Europy pełne ładownie okrętowe tych cennych przedmiotów. Popyt na nie wzrastał szczególnie w domach książęcych i bogatej arystokracji którzy traktowali porcelanę jak prestiżowy przedmiot najwyższej jakości. Z produkcją własnej porcelany szło Europejczykom stosunkowo ciężko, mimo że wszystkie dwory książęce robiły wszystko, co tylko możliwe, aby wejść w posiadanie tej tajemnej receptury. Mimo ogromnych wysiłków dopiero w 1707 r udało to się alchemikom: von Tschirnhausowi i Bottgerowi którzy pracowali również nad sztucznym złotem. Odkryli oni, że potrzebny jest do tego: kaolin, skaleń i kwarc. Kaolin nadaje porcelanie nieskazitelną biel i szlachetną przeświecalność. Zaawansowane prace nad produkcją porcelany oraz wizje ogromnych zysków i sławy zdołały przekonać Augusta Mocnego, elektora saskiego do wybudowania w 1710r na zamku w Miśni pierwszej europejskiej manufaktury porcelany. Sekrety produkcji nie mogły się długo utrzymać i wkrótce inne manufaktury zaczęły produkcję. W 1748 roku Royal Crown Derby (obecnie część koncernu ROYAL DOULTON) rozpoczął produkcję w swojej manufakturze. Wzornictwo bardzo szybko zyskało uznanie królowej Victorii, która zezwoliła na umieszczanie królewskiej korony jako znaku firmowego.

Ze względu na skład chemiczny oraz temperaturę wypalania rozróżnia się dwa rodzaje porcelany: porcelanę twardą i miękką. Stosunek kaolinu, skalenia i kwarcu wynosi 50:25:25 dla porcelany twardej i 25:45:30 dla porcelany miękkiej. Szczególną odmianą porcelany miękkiej jest znana angielska Bone China (większość produkcji ROYAL DOULTON) w której dodany jest popiół z kości zwierzęcych w ilości aż do 50%.

Po sporządzeniu masy porcelanowej (między innymi rozdrobnieniu i oczyszczeniu surowców) przedmioty formuje się (talerze, filiżanki), albo odlewa (dzbanki, pojemniki, figury) w formach gipsowych. Potem przesusza się i wyżarza w temperaturze ok. 920 – 980OC. Masa nie rozpuści się w wodzie, ale wciąż ją przepuszcza. Następnie przedmioty zanurza się w kąpieli z wodnej zawiesiny szkliwa, najczęściej skaleniowego, suszy i wypala się po raz drugi w temperaturze 1350-1460 OC (twarda porcelana) lub, 1280-1320 OC (miękka porcelana). Szkliwo topi się i po ostudzeniu nadaje wyrobom połysk i gładkość. Rozróżnia się trzy rodzaje zdobień: pod polewą, w polewie i na polewie. Zdobienia pod polewą nakłada się bezpośrednio po wyżarzaniu, po czym porcelanę polewa się szkliwem, a następnie wypala. Zdobienia w polewie nanoszone są na już wypaloną porcelanę, którą potem należy wypalić po raz trzeci. Szkliwo topi się ponownie i wnika w nią farba ze zdobień. Zdobienia na polewie nanosi się również po wypaleniu. Porcelanę wypala się trzeci raz, ale w niższej temperaturze (ok. 850OC), przy której szkliwo się nie topi, a więc nie wnikają w nie farby. Po wypaleniu są one wyczuwalne jako niewielkie wypukłości.